मनास्लुमा हिमपहिरो जोखिम: आरोहण सुरक्षा र जोखिम व्यवस्थापनमाथि प्रश्न

गोरखा । मनास्लु हिमालको तेस्रो शिविरमा गएको हिमपहिरोमा परी दुई जनाको मृत्यु भएको घटना यस वर्षको आरोहण सिजनमा हिमाली पर्यटनको जोखिम पुनः सतहमा ल्याउने गम्भीर घटना हो। आरोहणको अन्तिम तयारी चलिरहेका बेला सुतिरहेको टेन्टमाथि अचानक आएको हिमपहिरोले भारतीय मूलका जर्मन नागरिक आरोही ध्रुवज्योति गुहा र नेपाली ट्रेकिङ गाइड फुर्सेम्बा शेर्पाको ज्यान गएको प्रहरीले जनाएको छ। करिब सात फिट हिउँले पुरिएका उनीहरूको मृत्युले उच्च हिमाली क्षेत्रमा प्राकृतिक जोखिम कति अप्रत्याशित हुन्छ भन्ने देखाएको छ।

यो घटना केवल दुई व्यक्तिको मृत्युमा सीमित विषय होइन। यसले आरोही, गाइड तथा सहयोगी जनशक्तिको सुरक्षा, शिविर छनोट, मौसम तथा हिमपहिरोको पूर्वानुमान र उद्धार संयन्त्रको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाउँछ। विशेषगरी आरोहणको मुख्य चरण सुरु हुनुअघि नै दुर्घटना भएको तथ्यले जोखिम व्यवस्थापनलाई आरोहणको अन्तिम चरणमा मात्र होइन, सम्पूर्ण अभियानभर प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखाउँछ।

यस वर्ष मनास्लुमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या चार पुगेको तथ्यले पनि जोखिमको गम्भीरता देखाउँछ। यसअघि सिङ्गापुरका ५० वर्षीय आरोही लाउ वी सेङको दोस्रो शिविरमा तथा नेपाली सहयोगी २० वर्षीय टासी शेर्पाको आधारशिविरमा मृत्यु भएको थियो। अर्थात्, जोखिम विदेशी आरोहीमा मात्र सीमित छैन; हिमालमा काम गर्ने नेपाली गाइड तथा सहयोगीहरू पनि उत्तिकै जोखिममा छन्।

मनास्लु आरोहणका लागि यस सिजन ४८० विदेशी आरोहीले अनुमति लिएको र रोप फिक्सिङसमेत सम्पन्न भइसकेको अवस्थामा आगामी दिनमा आरोहण गतिविधि अझ बढ्ने अपेक्षा हुन्छ। त्यसैले दुर्घटनापछि तत्काल उद्धार गर्नुका साथै हिमपहिरोको सम्भावित जोखिम क्षेत्रको पुनर्मूल्याङ्कन, मौसम तथा हिम अवस्थाको निरन्तर निगरानी र शिविरको सुरक्षा परीक्षण आवश्यक देखिन्छ।

समग्रमा, मनास्लुको पछिल्लो दुर्घटनाले हिमाल आरोहणमा प्रविधि, अनुभव र पूर्वतयारी हुँदाहुँदै पनि प्राकृतिक जोखिम पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न नसकिने वास्तविकता देखाएको छ। अबको चुनौती आरोहण रोक्ने वा निरुत्साहित गर्नेभन्दा पनि जोखिमलाई वैज्ञानिक ढङ्गले पहिचान गर्दै आरोही, गाइड र सहयोगी सबैको जीवन सुरक्षालाई अभियानको केन्द्रमा राख्नु हो। शव उद्धार र तत्कालीन व्यवस्थापनसँगै घटनाको कारण र सुरक्षा प्रोटोकलको समीक्षा गरिएमा भविष्यका अभियानमा यस्ता जोखिम घटाउने आधार तयार हुन सक्छ।