११ महिनामा विभिन्न देशबाट झन्डै ३८ अर्बको धानचामल भित्रियो, आयातमा उच्च निर्भरता कायमै

काठमाडौं, असार — चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ११ महिनामा नेपालले झन्डै ३८ अर्ब रुपैयाँ बराबरको धान तथा चामल आयात गरेको छ। स्वदेशी उत्पादनले आन्तरिक माग धान्न नसक्दा र उपभोक्ताको खाने बानीमा आएको परिवर्तनका कारण आयातमा उच्च निर्भरता कायम रहेको देखिएको हो।

भन्सार विभागको तथ्याङ्कअनुसार साउनदेखि जेठ मसान्तसम्म ३७ अर्ब ८३ करोड ९२ लाख ६२ हजार रुपैयाँ बराबरको धानचामल आयात भएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ३८ अर्ब ९४ करोड २८ लाख रुपैयाँ बराबरको धानचामल आयात भएको थियो। यस आधारमा चालु आवमा करिब १ अर्ब १० करोड रुपैयाँले आयात घटेको देखिए पनि आयातको परिमाण भने अझै उच्च रहेको छ।

तथ्याङ्कअनुसार समीक्षा अवधिमा १८ अर्ब ५३ करोड ६६ लाख रुपैयाँ बराबरको चार लाख ६४ हजार १०२ मेट्रिक टन धान आयात भएको छ। गत वर्ष सोही अवधिमा २१ अर्ब १५ करोड ७१ लाख रुपैयाँ बराबरको पाँच लाख २३ हजार ८३९ मेट्रिक टन धान आयात गरिएको थियो। यसले धान आयातमा मूल्य र परिमाण दुवै हिसाबले केही कमी आएको देखाउँछ।

यता चामलको आयात भने बढेको छ। चालु आवको ११ महिनामा १९ अर्ब ३० करोड २६ लाख १० हजार रुपैयाँ बराबरको दुई लाख ४७ हजार ४१८ मेट्रिक टन चामल आयात भएको छ। गत वर्ष सोही अवधिमा १७ अर्ब ७८ करोड ५७ लाख रुपैयाँ बराबरको दुई लाख २९ हजार ४६५ मेट्रिक टन चामल आयात भएको थियो। यसले प्रशोधित तथा गुणस्तरीय चामलको माग निरन्तर बढिरहेको संकेत गर्छ।

कृषि क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार नेपालमा वार्षिक करिब ७० लाख मेट्रिक टन धान आवश्यक पर्ने भए पनि हालको उत्पादनले त्यसको पूर्ण परिपूर्ति गर्न सकेको छैन। उत्पादन र मागबीच करिब १० लाख मेट्रिक टनको अन्तर रहने भएकाले प्रत्येक वर्ष ठूलो परिमाणमा धान तथा चामल आयात गर्नुपर्ने अवस्था रहेको छ।

विशेषगरी शहरी क्षेत्रमा मसिनो, बास्नादार तथा प्रिमियम गुणस्तरका चामलको माग तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। स्वदेशमा त्यस्ता जातको उत्पादन सीमित भएकाले व्यापारीहरूले भारतसहित विभिन्न मुलुकबाट चामल आयात गरिरहेका छन्। साथै होटल, रेस्टुरेन्ट तथा खाद्य उद्योगमा पनि आयातित चामलको प्रयोग बढ्दै गएको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।

नेपालमा धानचामल मुख्य रूपमा भारत, चीन, सिङ्गापुर, इन्डोनेसिया, साउदी अरब, थाइल्यान्ड र भियतनामबाट आयात हुने गरेको छ। तीमध्ये भारत नेपालको सबैभन्दा ठूलो आपूर्तिकर्ता हो। खुला सीमा, सहज ढुवानी तथा प्रतिस्पर्धी मूल्यका कारण नेपाली बजारमा भारतीय धान तथा चामलको हिस्सा सबैभन्दा बढी रहेको छ।

कृषि विज्ञहरूका अनुसार बढ्दो आयात नियन्त्रण गर्न उत्पादन वृद्धि, आधुनिक कृषि प्रविधिको विस्तार, उन्नत बीउ, पर्याप्त सिँचाइ, यान्त्रीकरण तथा भण्डारण पूर्वाधारमा लगानी बढाउन आवश्यक छ। साथै किसानलाई उत्पादनमा प्रोत्साहन गर्ने नीति, न्यूनतम समर्थन मूल्यको प्रभावकारी कार्यान्वयन र बजार व्यवस्थापनलाई बलियो बनाउन सके आयातमा निर्भरता क्रमशः घटाउन सकिने उनीहरूको सुझाव छ।

सरकारले कृषि आधुनिकीकरण, धान उत्पादन वृद्धि तथा खाद्य सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्दै विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको भए पनि उत्पादन वृद्धिको गति अपेक्षाअनुसार हुन नसक्दा नेपाल अझै पनि आधारभूत खाद्यान्नका रूपमा रहेको धान र चामलमा ठूलो परिमाणमा विदेशी बजारमा निर्भर रहन बाध्य भएको देखिन्छ।